Burgerwetenschap onthult trage verduurzaming van woonstraten en kansen voor meer leefbare commons 

In Vlaamse woonstraten gebeurt de verschuiving naar duurzamer verkeer langzaam. Dat blijkt uit de achtste editie van Straatvinken, het burgerwetenschapsproject waarbij bewoners het verkeer in hun straat tellen. Op 22 mei 2025 deden bijna 3.000 inwoners mee. 

Maar verkeerscijfers vertellen niet het hele verhaal: bewoners ervaren nog steeds drukte, lawaai en onveiligheid, terwijl sociale verbinding en gedeelde ruimtes vaak het verschil maken in hun gevoel van leefbaarheid. Zoals onderzoeker Huib Huyse het stelt: 

“Beleving is meer dan cijfers: snelheid, lawaai en veiligheid wegen zwaar op het gevoel van leefbaarheid.” 

Burgerwetenschap: meten om gemeenschappelijk goed te beschermen 

Wat in 2018 begon als een lokaal initiatief in Antwerpen en Leuven, groeide uit tot een Vlaams breed burgeronderzoek. Inwoners noteren een uur lang het aantal voetgangers, fietsers en voertuigen in hun straat. Zo brengen ze samen in kaart hoe de leefbaarheid en verkeersdrukte evolueren. 

Voor Commons Lab en Tuinstraten is dit cruciaal: bewoners nemen actief deel aan het beheer van hun straat, wat een vorm van commons-werking is. De data vormen een basis om samen met de overheid en buren keuzes te maken over mobiliteit, verkeersveiligheid en sociale voorzieningen. 

Verkeer: langzaam duurzamer, maar nog te dominant 

Uit de tellingen blijkt een lichte verschuiving: fietsgebruik steeg van 21% naar 27%, autoverkeer daalde van 57% naar 50% in woonstraten van Antwerpen. Toch blijft de auto dominant, zeker buiten stadscentra, waardoor de collectieve leefruimte beperkt blijft. 

Thomas Vanoutrive, mobiliteitsexpert: 

“De verandering gaat in de juiste richting, maar het tempo is te laag. Het autoverkeer bepaalt nog steeds de beleving van de straat.” 

Leefbaarheid: sociale verbinding maakt het verschil 

De bevraging onder bewoners laat zien dat verkeersdrukte, lawaai en parkeerproblemen de grootste frustraties zijn. Maar er is ook positief nieuws: een op de vijf bewoners voelt meer verbinding met buren, dankzij straatfeesten, speelstraten, buurtgroepen en vergroening. 

Voor Tuinstraten en Commons Lab benadrukt dit dat leefbare straten niet alleen over verkeer gaan, maar over gemeenschappelijke waarden, gedeelde ruimte en sociale cohesie: 

• Straatfeesten en buurtcomités creëren ontmoetingsplekken. 

• Vergroening en bredere voetpaden maken straten aangenamer. 

• Circulatieplannen en woonerven vertragen verkeer en versterken collectieve veiligheid. 

“Leefbaarheid hangt niet alleen af van verkeer, maar ook van hoe mensen elkaar kennen en ondersteunen,” aldus Huyse. 

Conclusie: verkeersdata én gemeenschapsvorming 

Straatvinken toont dat burgerwetenschap een sleutelrol speelt in het beheer van de commons: bewoners verzamelen data, interpreteren ze en zetten deze in voor meer leefbare, sociale en duurzame straten. De cijfers laten zien dat er nog werk aan de winkel is, maar de participatie zelf is al een stap naar meer collectief eigenaarschap van de straat als gemeenschappelijk goed. 

De volgende editie van Straatvinken vindt plaats op donderdag 21 mei 2026. Resultaten zijn te bekijken op www.straatvinken.be.